• 16 lipca 2026

AFO (Ankle Foot Orthosis) to orteza obejmująca stopę oraz staw skokowy. Jej zadaniem jest wspomaganie prawidłowego ustawienia kończyny dolnej, poprawa stabilności podczas stania i chodzenia oraz ułatwienie wykonywania codziennych aktywności.

Nie jest to „usztywniacz”, który ma ograniczyć ruch dziecka. Dobrze zaprojektowana indywidualna orteza wspiera funkcję kończyny, umożliwia bardziej efektywny wzorzec chodu i pomaga wykorzystywać potencjał ruchowy dziecka.

Każda AFO powinna być dobierana indywidualnie do potrzeb pacjenta. W praktyce klinicznej nie istnieje jedno rozwiązanie odpowiednie dla wszystkich dzieci.

Jak działa orteza AFO?

Podczas każdego kroku przez staw skokowy przenoszone są znaczne siły. Jeśli mięśnie nie są w stanie odpowiednio kontrolować ruchu lub występują deformacje stopy, dochodzi do nieprawidłowego obciążania kończyny.

Odpowiednio zaprojektowana AFO może:

• stabilizować stopę,
• poprawiać ustawienie pięty,
• ograniczać nadmierne zgięcie podeszwowe lub grzbietowe,
• zmniejszać ryzyko potykania się,
• poprawiać długość kroku,
• zwiększać bezpieczeństwo chodzenia,
• wspierać prawidłową biomechanikę całej kończyny.

Dzięki temu dziecko może poruszać się pewniej i z mniejszym wydatkiem energetycznym.

Kiedy dziecko może potrzebować AFO?

Decyzję o zastosowaniu ortezy podejmuje lekarz i zespół terapeutyczny po ocenie funkcjonalnej dziecka. Sama diagnoza nie oznacza jeszcze konieczności noszenia AFO – kluczowe są objawy oraz sposób poruszania się.

Najczęstsze wskazania obejmują:

Opadanie stopy

Dziecko podczas chodzenia zahacza palcami o podłoże, często się potyka lub ma trudność z unoszeniem przodostopia.

Chód na palcach

Jeżeli utrzymuje się mimo terapii lub wynika z zaburzeń neurologicznych, AFO może pomagać w uzyskaniu bardziej prawidłowego wzorca chodu.

Niestabilność stawu skokowego

Stopa nadmiernie ucieka do środka lub na zewnątrz, co utrudnia utrzymanie równowagi.

Osłabienie mięśni

Dotyczy między innymi dzieci z chorobami nerwowo-mięśniowymi, u których mięśnie nie zapewniają odpowiedniej stabilizacji.

Nadmierna spastyczność

AFO pomaga utrzymać korzystniejsze ustawienie kończyny i ograniczać utrwalanie nieprawidłowych wzorców ruchowych.

W jakich schorzeniach stosuje się AFO?

Ortezy AFO znajdują zastosowanie w wielu jednostkach chorobowych.

Najczęściej są wykonywane dla dzieci z:

• mózgowym porażeniem dziecięcym,
• przepukliną oponowo-rdzeniową,
• rdzeniowym zanikiem mięśni (SMA),
• dystrofiami mięśniowymi,
• artrogrypozą,
• stopą końsko-szpotawą,
• chodem na palcach,
• wiotkością więzadłową,
• porażeniami nerwów obwodowych,
• następstwami urazów.

W każdym przypadku cele terapii mogą być inne. U jednych dzieci najważniejsza będzie poprawa stabilności, u innych zapobieganie deformacjom lub zwiększenie samodzielności.

Jakie są rodzaje ortez AFO?

Pod nazwą AFO kryje się wiele różnych konstrukcji.

Najczęściej spotykane są:

Sztywne AFO

Zapewniają największą stabilizację i są stosowane wtedy, gdy konieczna jest wyraźna kontrola ustawienia stopy i stawu skokowego.

Elastyczne AFO

Pozwalają na większy zakres ruchu przy zachowaniu odpowiedniego prowadzenia stopy.

Dynamiczne AFO

Wspierają naturalny chód, magazynując i oddając energię podczas kroku.

Dobór odpowiedniego typu zależy od badania ortotycznego oraz analizy chodu.

Dlaczego warto wybrać indywidualną ortezę?

Na rynku dostępne są również gotowe stabilizatory, jednak w ortotyce dziecięcej najczęściej nie są one wystarczające.

Indywidualna AFO jest projektowana z uwzględnieniem:

• anatomii dziecka,
• ustawienia stopy,
• długości kończyny,
• napięcia mięśniowego,
• zakresu ruchu,
• wzorca chodu,
• planowanych celów terapii.

Dzięki temu lepiej spełnia swoją funkcję i może być modyfikowana wraz ze wzrostem dziecka.

Jak wygląda wykonanie indywidualnej AFO?

Proces obejmuje kilka etapów.

1. Konsultację i kwalifikację.
2. Badanie ortotyczne.
3. Pobranie miary lub skanowanie 3D.
4. Projektowanie ortezy.
5. Wykonanie.
6. Pierwszą przymiarkę.
7. Dopasowanie.
8. Instruktaż użytkowania.
9. Wizyty kontrolne.

Każdy z tych etapów wpływa na końcowy efekt leczenia.

Czy dziecko powinno nosić AFO cały dzień?

Nie ma jednej odpowiedzi.

Czas noszenia zależy od:

• rodzaju schorzenia,
• wieku dziecka,
• celu terapii,
• aktywności fizycznej,
• zaleceń lekarza i fizjoterapeuty.

U części dzieci orteza używana jest głównie podczas chodzenia, u innych również w przedszkolu, szkole lub podczas zajęć rehabilitacyjnych.

Nigdy nie należy samodzielnie zmieniać czasu noszenia bez konsultacji ze specjalistą.

Jakich efektów można oczekiwać?

Dobrze dopasowana AFO może przyczynić się do:

• poprawy jakości chodu,
• zwiększenia stabilności,
• ograniczenia ryzyka upadków,
• zmniejszenia kompensacji ruchowych,
• poprawy komfortu poruszania się,
• wspierania rehabilitacji,
• zapobiegania pogłębianiu deformacji.

Efekty zależą od wielu czynników, takich jak rozpoznanie, systematyczność rehabilitacji i regularne kontrole ortotyczne.

Najczęściej zadawane pytania

Czy AFO osłabia mięśnie?

Nie. Prawidłowo dobrana orteza nie zastępuje pracy mięśni, lecz wspiera ich funkcję w zakresie, którego dziecko nie jest w stanie wykonać samodzielnie.

Czy dziecko będzie mogło biegać?

W wielu przypadkach tak. Zakres aktywności zależy od schorzenia oraz rodzaju zastosowanej ortezy.

Czy AFO jest bolesna?

Nie powinna powodować bólu. Początkowo dziecko może odczuwać nową sytuację, jednak utrzymujący się ból lub otarcia wymagają kontroli u ortotyka.

Jak często należy kontrolować ortezę?

U dzieci zaleca się regularne wizyty kontrolne, ponieważ stopa i kończyna szybko rosną. W razie zmian w sposobie chodzenia lub pojawienia się ucisku należy zgłosić się wcześniej.

Podsumowanie

Orteza AFO jest jednym z najczęściej stosowanych rozwiązań w ortotyce dziecięcej. Jej zadaniem jest poprawa funkcji kończyny dolnej, zwiększenie bezpieczeństwa chodu oraz wspieranie procesu rehabilitacji. Kluczowe znaczenie ma indywidualne dopasowanie, regularna kontrola oraz współpraca rodziców z lekarzem, fizjoterapeutą i ortotykiem.

Dobrze zaprojektowana AFO nie leczy przyczyny schorzenia, ale może znacząco poprawić jakość codziennego funkcjonowania dziecka i ułatwić osiąganie celów terapeutycznych.